Ένα στοιχείο με ιδιαίτερη σημασία για το ζήτημα των εργολαβιών καθαρισμού φέρνει σήμερα στο φως η "Αυγή" και ενώ συμπληρώνονται 6 μήνες από τη δολοφονική επίθεση κατά της Κωνσταντίνας Κούνεβα. Η συμμετοχή ενός πρωτοκλασάτου στελέχους της ΟΙΚΟΜΕΤ στο ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ δίνει άλλο νόημα στην υπόθεση της «χαλαρής» στάσης της ΓΣΕΕ έναντι των εργολάβων. Το όνομα της Αθανασίας (Νάνσυ) Γισδάκη λέει πολλά στις καθαρίστριες τις ΟΙΚΟΜΕΤ, εκεί που παίχτηκε σε μικρογραφία ολόκληρο το έργο της ελαστικής ανασφάλιστης εργασίας στην Ελλάδα. Ένας ιδιοκτήτης, πρώην συνδικαλιστής μάλιστα, υποχρεώνει τις καθαρίστριες με την πρόσληψή τους να υπογράφουν λευκά χαρτιά και για την παραίτησή τους. Και μια προσωπάρχης - διευθύντρια που παίζει τον ρόλο του δεξιού χεριού, που υποκινεί τη σύσταση εργοδοτικού σωματείου και έχει ως αποστολή να καταπνίγει κάθε αντίδραση που τυχόν εκδηλωθεί. Όταν όμως το όνομα της διευθύντριας βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ, τότε το έργο αποκτά άλλη τροπή και από εργασιακό δράμα μετατρέπεται σε συνδικαλιστικό και πολιτικό θρίλερ. Η κυρία Γισδάκη Αθανασία του Κωνσταντίνου συμμετείχε με το ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ στις εκλογές του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου του Πειραιά, που πραγματοποιήθηκαν στις 11 και 12 Φεβρουαρίου 2007. Οι εργοδότες εκπροσωπούν τους εργαζόμενους... Το εργοδοτικό Σωματείο της ΟΙΚΟΜΕΤ δεν θα μπορούσε να ενταχθεί στο Εργατικό Κέντρο Πειραιά, ιδιαιτέρως εφόσον εκκρεμούσαν σωρεία καταγγελιών εις βάρος της εταιρείας. Η λύση βρέθηκε μέσω της δημιουργίας του «Σωματείου Επιμελητών Κτιρίων Πειραιά», το οποίο έδωσε την κάλυψή του για να συμμετάσχει η κυρία Γισδάκη εκ μέρους της ΟΙΚΟΜΕΤ στο ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ (φωτ). Η κυρία Γισδάκη δεν εξελέγη. Ωστόσο, συγκέντρωσε αρκετές ψήφους ώστε να καταλάβει τη δεύτερη αναπληρωματική θέση για τη Γενική Συνέλευση της ΓΣΕΕ. Μετά τον πρόσφατο αιφνίδιο θάνατο του προέδρου του Εργατικού Κέντρου Πειραιά, κατέλαβε την πρώτη αναπληρωματική θέση και βρίσκεται μόλις ένα βήμα από την ανάδειξή της σε εκπρόσωπο των εργαζομένων όλου του Πειραιά στη ΓΣΕΕ. Η στάση της ΓΣΕΕ στα μεγάλα προβλήματα των καθαριστριών χαρακτηρίζεται από τις ίδιες τις καθαρίστριες ως αδιάφορη, ενίοτε και υπονομευτική για τον αγώνα που δίνουν, ιδιαίτερα μετά την επίθεση στην Κούνεβα. Η στάση αυτή πολλές φορές έλαβε και προσωπικά χαρακτηριστικά για τον πρόεδρο της Συνομοσπονδίας Γιάννη Παναγόπουλο, με τον οποίο οι καθαρίστριες της ΠΕΚΟΠ πολλές φορές ήρθαν σε αντιπαράθεση κατηγορώντας τον για ενδοτική στάση στο θέμα της ΟΙΚΟΜΕΤ και του εργολάβου Οικονομάκη. Η συμμετοχή της διευθύντριας του Οικονομάκη στο ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ, συμμετοχή την οποία ασφαλώς γνώριζε ο κ. Παναγόπουλος ως επικεφαλής της συνδικαλιστικής παράταξης του ΠΑΣΟΚ, βάζει έναν επιπλέον παράγοντα που ενδεχομένως εξηγεί τη μέχρι σήμερα στάση της ηγεσίας της ΓΣΕΕ. Ο ίδιος ο Οικονομάκης εξάλλου δεν έκρυψε ποτέ τη συμμετοχή του στην ΠΑΣΚΕ δηλώνοντας υπερήφανος για τη συνδικαλιστική του δράση πριν εξελιχθεί σε μεγαλοεργολάβο - ιδιοκτήτη εταιρειών καθαρισμού και security. Δεν άλλαξε τίποτα Σήμερα η ΟΙΚΟΜΕΤ συνεχίζει να καθαρίζει τους σταθμούς και τους συρμούς του ΗΣΑΠ. Σαν να μην έχει συμβεί τίποτα, παρά τη σωρεία καταγγελιών εις βάρος της και παρά τη συμπλήρωση έξι μηνών από την επίθεση στην Κωνσταντίνα Κούνεβα. Η Βλασία Παπαθανάση, πρόεδρος της ΠΕΚΟΠ δηλώνει πως δεν την εκπλήσσει η συνέχιση του καθεστώτος αυτού. «Κάναμε πορεία για την Κωνσταντίνα και η ΓΣΕΕ δεν έβγαλε την παραμικρή ανακοίνωση. Μας είπαν σωματείο σφραγίδα. Η αποκάλυψη της συμμετοχής της Γισδάκη στο ψηφοδέλτιο της ΠΑΣΚΕ, δείχνει πως είχαμε δίκιο που φωνάζαμε τόσο καιρό...». Για τον ρόλο τής «εν αναμονή» εκπροσώπου των εργαζομένων του Πειραιά μιλά η Μαρίνα Κοντάκη, εργαζόμενη έως και σήμερα στην ΟΙΚΟΜΕΤ. «Θα είναι τρελό να φτάσει κάποτε να μας εκπροσωπεί η κυρία Γισδάκη στη ΓΣΕΕ. Ήταν εκείνη με την οποία η Κωνσταντίνα είχε συγκρουστεί αμέτρητες φορές διεκδικώντας τα δικαιώματά μας. Θα αποτελεί προσβολή για την ίδια την Κούνεβα και για όλους μας...».
Μετά από μια μακρά περίοδο γενικευμένων νεοφιλελεύθερων πολιτικών στο
ευρωπαϊκό πεδίο, η Ελλάδα είναι μια χώρα με ελλειμματικό κοινωνικό
κράτος, με συστηματικές παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας ενώ μια
σειρά αντεργατικών νόμων ή και νομοθετικών κενών αφήνει απροστάτευτη
την εργασία. Έτσι λοιπόν η επερχόμενη οικονομική κρίση όχι μόνο
βρίσκει τους εργαζόμενους σε δύσκολη θέση αλλά αποτελεί και την αφορμή
για την επιδείνωσή της. Όλη την προηγούμενη περίοδο ενώ οι
επιχειρήσεις είδαν τα κέρδη τους να εκτινάσσονται, και παρά τις
εκάστοτε κυβερνητικές υποσχέσεις για γενική ευημερία, οι κοινωνικές
ανισότητες διευρύνθηκαν επικίνδυνα. Σαν αυτό να μην συνέβη, οι
κυρίαρχοι οικονομικοί κύκλοι καλούν τους εργαζόμενους να πληρώσουν το
λογαριασμό της πολιτικής τους ...;
Οι εργαζόμενοι όμως είναι οι μόνοι που δεν φταίνε.
Τα αποτελέσματα των πολιτικών των προηγούμενων χρόνων φαίνονται από
τους αριθμούς με τρόπο που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.
" 360.000 άνεργοι για το 2008 οι περισσότεροι από αυτούς μακροχρόνιοι
" 350.000 προσωρινά απασχολούμενοι
" 270.000 εργαζόμενοι με μερική απασχόληση
" 30.000 εργαζόμενοι με καθεστώς δανεισμού
" 70000 εργαζόμενοι με καθεστώς εργολαβίας
" 30.000 εργαζόμενοι σε stage
" 270.000 μισθωτοί εργαζόμενοι με μπλοκάκι
" 600.000 ανασφάλιστοι εργαζόμενοι.
Την ίδια στιγμή:
" Οι πραγματικές αμοιβές βρίσκονται στα επίπεδα του 1984.
" Το 25% των εργαζομένων λαμβάνει αμοιβές μέχρι 750 ευρώ.
" Το 14% των μισθωτών ανήκει στην κατηγορία των νεόπτωχων.
" Το 21% του πληθυσμού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας (πρώτη θέση στην ΕΕ15)
" 400.000 μισθωτοί καταφεύγουν σε δεύτερη εργασία ενώ η πλειοψηφία τους καλύπτει βασικές ανάγκες μέσω του δανεισμού με επαχθείς κατά κανόνα όρους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι εργοδότες επιβάλλουν είτε την μετατροπή
της πλήρους απασχόλησης σε μειωμένο ωράριο είτε την εκ περιτροπής
τετραήμερη και τριήμερη εργασία αξιοποιώντας αντεργατικές ρυθμίσεις
του 1990 και του 1998. Και όλα αυτά με την επίκληση «οικονομικού
περιορισμού της δραστηριότητας της επιχείρησης» στην οποία προσφεύγουν
ακόμη και αν πρόκειται για μικρή μείωση των κερδών τους μετά από μια
περίοδο μεγάλης κερδοφορίας.
Επιβάλλεται λοιπόν η λήψη μέτρων που θα βάζουν φραγμούς στη
γενικευμένη εργασιακή ανασφάλεια και φτώχεια:
" Αυστηρός έλεγχος των απολύσεων (αιτιολόγηση απολύσεων, επέκταση της προστασίας για τις ομαδικές απολύσεις για τις επιχειρήσεις κάτω των 20 εργαζόμενων).
" Καθιέρωση θεσμών εργατικού και κοινωνικού διαχειριστικού ελέγχου στις επιχειρήσεις που επικαλούνται οικονομικά προβλήματα για την επιδείνωση της θέσης των εργαζομένων.
" Κατάργηση των ρυθμίσεων που επιβάλλουν βλαπτικούς όρους στους εργαζόμενους.
" Αναγνώριση και ενίσχυση των δικαιωμάτων των πιο ευάλωτων τμημάτων της μισθωτής εργασίας και ανεξάρτητα από εθνικότητα. .
" Άμεση κατάργηση των ευέλικτων μορφών απασχόλησης στο δημόσιο τομέα.
" Ενίσχυση των επιθεωρήσεων εργασίας με προσωπικό και αρμοδιότητες.
" Γενναία αύξηση του ύψους αλλά και επιμήκυνση καταβολής του επιδόματος ανεργίας.
" Επιβολή κοινωνικού φόρου στις επιχειρήσεις που προβαίνουν σε απολύσεις λόγω αναδιαρθρώσεων.
ΥΠΟΓΡΑΦΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ
Αγγελίδης Μανώλης,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αρανίτου Βάλια, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Βακαλούλης Μιχάλης,Universite' Paris 8
Βάκη Φωτεινή,Ιόνιο Πανεπιστήμιο
Βαρουφάκης Γιάννης,Πανεπιστήμο Αθηνών
Βασιλάκης Σπύρος,Οικονομικό Πανεπιστήμιο
Δεδουσόπουλος Απόστολος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Δημητρίου Στέφανος,Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Δημουλάς Κώστας,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Δικαίος Κώστας,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Δουράκης Γιώργος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ζαχαράτος Γεράσιμος,Πανεπιστήμιο Πατρών
Θανοπούλου Ελένη, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Θεοδωρίδης Γιώργος,Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Θεοτοκάς Γιάννης,Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Θεοτοκάς Νίκος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Kαζάκος Αρις,Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Καλλινικάκη Θεανώ,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Καραμεσίνη Μαρία,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Καρδάσης Βασίλης,Πανεπιστήμιο Κρήτης
Καρύδης Βασίλης,Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Kαυτανζόγλου Ιωάννα,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Κεραμίδου Ιωάννα, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Κοκκινάκης Γιάννης,Πανεπιστήμιο Κρήτης
Κοταρίδης Νίκος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Κουζέλης Γεράσιμος,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Κουζής Γιάννης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Κουντούρης Μάνος,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Κουτεντάκης Φραγκίσκος,Πανεπιστήμιο Κρήτης
Κρέτσος Λευτέρης,Coventry University
Κωνσταντακόπουλος Σταύρος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Λαμπριανίδης Λόης,Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Λαπατσιώρας Σπύρος, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Λελεδάκης Κανάκης,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Μαλούτας Θωμάς,Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Μαρούδας Λεωνίδας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Μαρωνίτη Νίκη,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Μαυρίδης Ηρακλής,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Μηλιός Γιάννης, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Μιχαηλίδης Παναγιώτης, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Μιχαλάκης Ανδρέας,Πανεπιστήμιο Πατρών
Μιχαλοπούλου Καίτη,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Μουδόπουλος Σταύρος,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Μπάλιας Στάθης,Πανεπιστήμιο Πατρών
Μυλωνάκης Δημήτρης, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Μωυσίδης Αντώνης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Νικολαΐδης Ευάγγελος, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Οικονομάκης Γιώργος, Πανεπιστήμιο Πατρών
Πάκος Φάνης,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Πανταζής Απόστολος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Παπαδημητρίου Δέσποινα,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Παντελίδου Μάρω, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Παπαδοπούλου Δέσποινα,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Παπαθεοδώρου Χρίστος,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Πετμεζίδου Μαρία,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Πετράκη Γεωργία,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Πετραλιάς Νίκος,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Πολίτη Τζίνα,Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Πουρνάρη Μαρία,Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Πρόκου Ελένη,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ρήγος Αλκης,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ρομπόλης Σάββας,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Σακκάς Δημήτρης,Πανεπιστήμιο Πατρών
Σερεμέτης Δημήτρης,Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Σκαμνάκης Χριστόφορος,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Σπουρδαλάκης Μιχάλης,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Σταθάκης Γιώργος, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Σταμάτης Κώστας,Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Στασινοπούλου Ολγα,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Στυλιανού Αρις,Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Σωτηρέλης Γιώργος,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Σωτηρόπουλος Δημήτρης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Τραυλός -Τζανετάτος Δημήτρης,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Τριανταφυλλίδου Αννα,Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο
Τσακαλώτος Ευκλείδης, Οικονομικό Πανεπιστήμιο
Τσοπόγλου Σταύρος,Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Φαράκλας Γιώργος, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Φουρτούνης Γιώργος,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Φωτίου Θεανώ,Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Χασάπης Δημήτρης,Πανεπιστήμιο Αθηνών
Χριστόπουλος Δημήτρης,Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ψημμένος Ιορδάνης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Τα τεχνικά έργα σε πολλές περιόδους της μεταπολεμικής Ελλάδας αποτέλεσαν βασικό μοχλό ανάπτυξης της χώρας. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ο κύριος του έργου υπήρξε το ελληνικό δημόσιο ή εταιρείες του δημοσίου. Ο τζίρος που διακινούνταν γύρω από αυτά ήταν πάντα μεγάλος και πάντα διατυπώνονταν υπόνοιες -λιγότερο ή περισσότερο έντονα- για διαπλοκή. Η λέξη "εργολάβος" άλλωστε έχει αποκτήσει μια ιδιαίτερη απόχρωση για το μέσο νεοέλληνα. Οι εργολαβίες όμως μπορεί να άφηναν μεγάλα κέρδη στους εργολάβους, αλλά παράλληλα έδιναν δουλειά και σε μεγάλο όγκο εργατικού δυναμικού, όπου μέσα σ' αυτόν περιλαμβάνονταν και πολλοί ανειδίκευτοι εργάτες.
Οι ημερομίσθιοι εργαζόμενοι όμως - και ειδικά σε εργατικές ειδικότητες και στις σκληρές συνθήκες δουλειάς των τεχνικών και βιομηχανικών έργων - έχουν μια διαφορετική ψυχολογία από τις άλλες ομάδες εργαζομένων και ειδικά τους μισθωτούς. Γνωρίζουν ότι δεν θα έχουν κάθε μέρα δουλειά, άλλωστε πολλές φορές περνούν σημαντικά χρονικά διαστήματα που μένουν χωρίς δουλειά. Μολονότι η αγορά στα επαγγέλματα αυτά είναι ιδιαίτερα ανοιχτή, οι περισσότεροι εργαζόμενοι αυτής της κατηγορίας προσπαθούν να "συνδεθούν" επαγγελματικά είτε με τους εργολάβους είτε ακόμα και με τους εργοδηγούς τους. Φροντίζουν να είναι πάντα "παρόντες" όταν καλούνται για δουλειά και η μόνιμη έγνοια τους είναι να υπάρχει δουλειά, ακόμα κι αν χρειάζεται από βδομάδα σε βδομάδα να μετακινούνται δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιόμετρα. Στην πραγματικότητα συνιστούν μια ιδιαίτερη κατηγορία εργαζομένων, που ένα πoσοστό τους αμείβεται με ψηλά μεροκάματα, αλλά το σύνολο τους εργάζεται σε σκληρές και ανασφαλείς συνθήκες. Γιατί πάντα η ταχύτερη δυνατή εκτέλεση των εργασιών είναι το πρώτο και μεγάλο ζητούμενο. Συχνά είναι ζητούμενο και από τον κύριο του έργου, όταν η συγκυρία επιβάλλει μια επείγουσα κατασκευή ή όταν ένα έργο - του δημοσίου κατά κύριο λόγο - έχει "λιμνάσει" επί πολύ καιρό και πρέπει επιτέλους να τελειώσει. Σε κάθε περίπτωση είναι μόνιμο ζητούμενο από τον ίδιο τον εργολάβο γιατί σε γενικές γραμμές όσο λιγότερες μέρες χρειαστεί για να τελειώσει ένα έργο τόσο μικρότερο είναι το εργατικό του κόστος, το οποίο είναι και το "βασικό ελαστικό" κόστος για κάθε εργολάβο.
Η ταχύτητα εις βάρος της ασφάλειας
Δυστυχώς όμως ταχύτητα και ασφάλεια εδώ συγκρούονται. Η χρήση των ατομικών μέτρων προστασίας και κυρίως του κράνους και των γαντιών είναι συχνά "άβολη" για τους εργάτες και τους τεχνίτες. Τους θερινούς μήνες ακόμα και η φόρμα τούς φαίνεται ανυπόφορη. Αλλά και οι μέθοδοι δουλειάς συχνά δεν εξετάζονται από τη σκοπιά της ασφάλειας. Στον τομέα αυτό είναι δυστυχώς ελλιπής και η εκπαίδευση των μηχανικών. Η εμπειρία βέβαια και το ένστικτο επιβίωσης κάνει τους εργαζόμενους να προφυλάσσονται από τους πιο πιθανούς και πιο μεγάλους κινδύνους, αυτό όμως πολύ συχνά γίνεται εμπειρικά. Η ασφάλεια των εργασιών βέβαια σε καμιά περίπτωση δεν διασφαλίζεται από τις μηνιαίες οδηγίες που συμπληρώνει ο τεχνικός ασφαλείας στο σχετικό βιβλίο.
Φυσικά καθοριστικός για την ασφάλεια των εργασιών είναι και ο ρόλος των υποδομών κι αυτό γίνεται περισσότερο φανερό στα βιομηχανικά έργα. Οι επεμβάσεις, τροποποιήσεις ή επεκτάσεις πάνω σε πεπαλαιωμένες και φθαρμένες εγκαταστάσεις προσθέτουν έναν επιπλέον παράγοντα ανασφάλειας. Οι υποδομές όμως δεν αφορούν μόνο τον εξοπλισμό. Υποδομές συνιστούν και οι άνθρωποι. Συμβαίνει μερικές φορές σε εγκαταστάσεις απομονωμένες, που δεν έχουν καθαρά παραγωγικό ρόλο το προσωπικό να είναι ελλιπέστατο, επειδή κρίνεται ότι η συνήθης καθημερινή ρουτίνα δεν απαιτεί περισσότερες "διαθέσιμες εργατοώρες". Όταν όμως σε αυτές τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις εκτελούνται έργα, τα οποία εκ των πραγμάτων παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς κυρίως το μόνιμα εκεί ευρισκόμενο προσωπικό, οι κίνδυνοι για εργατικό ατύχημα είναι πολύ αυξημένοι..
Το risk analysis είναι μια μεθολογία σε επίπεδο management, η οποία αναφέρεται κατά βάση στον εκ των προτέρων εντοπισμό όλων των δυνατών παραμέτρων που επηρεάζονται από μια σχεδιαζόμενη απόφαση ή δράση και στην αξιολόγησή των πιθανών επιπτώσεων. Η μεθοδολογία αυτή με την ευρεία έννοιά της μπορεί να εφαρμοστεί από το σχεδιασμό ενός business plan και το χειρισμό χρηματοοικονομικών ζητημάτων μέχρι τη λήψη τεχνικών αποφάσεων.
Στη διαχείριση των ζητημάτων ασφαλείας των έργων φαίνεται πως συχνά δεν γίνεται και τόσο ενδελεχής διερεύνηση των πιθανών "ρίσκων" κι ας αφορά ο κίνδυνος αυτός ανθρώπινες ζωές κι όχι άψυχες ή χάρτινες αξίες. Γιατί τελικά η στατιστική είναι αυτή που κυριαρχεί στις επιλογές των managers. Αν, για παράδειγμα, σε μια εγκατάσταση μεγάλης βαριάς βιομηχανίας που μπορεί να εκτελούνται περίπου 30 εργασίες την ημέρα συμβεί εργατικό σοβαρό ατύχημα μετά από 10 χρόνια τότε η (μη δεσμευμένη) πιθανότητα εμφάνισης ατυχήματος είναι χοντρικά 1/100.000. Δεν είναι λοιπόν σκόπιμο να επιβαρύνουμε το κόστος με διαδικασίες η υποδομές. Όταν είναι να συμβεί το κακό, κάπως θα το μπαλώσουμε!
"Στις επιθετικές πράξεις η κοινωνία βλέπει το έγκλημα, αλλά όσοι μπορούν να εμβαθύνουν, διακρίνουν τη φωνή της απελπισίας. Ποιος θα καταλάβει ποτέ το συναισθηματικό κενό που εκφράζεται με επιθετικότητα και με βία από αυτούς που απορρίπτει η κοινωνική ομάδα και τιμωρεί ο νόμος";
Κάπως έτσι ξεκίνησε η κ. Σταματίνα Κοκκινάκη, καθηγήτρια εφαρμοσμένων κοινωνικών επιστημών και επίτιμος καθηγήτρια του ΤΕΙ Αθηνών, να μας μυεί στον ελευθεριακό κόσμο του "Οικογενειακού κέντρου νέων" στο Βιτρύ του 1950. Ένα εναλλακτικό σύστημα σωφρονισμού ανηλίκων, που ο ζωηρός απόηχός του έρχεται να αποκρυσταλλώσει το μεσαιωνισμό του σημερινού μηχανισμού εκδίκησης σε βάρος ανηλίκων "παρανόμων".
Ιστορικά στοιχεία
Μετά το 1950 στη Γαλλία, ο ετήσιος αριθμός των ανηλίκων με παραβατική συμπεριφορά τριπλασιάστηκε σε μια 15ετία. Έτσι, το 1972 δικάστηκαν γύρω στους 50.000 ανηλίκους. Οι πιο πολλοί κάτω των 16 ετών, αγόρια τα 9/10 και στο φάκελό τους υπήρχε ο χαρακτηρισμός, βάνδαλος, κλέφτης, ταραχοποιός. Τα Ύ δεν γνώρισαν ποτέ την οικογενειακή ασφάλεια. Ο πατέρας ήταν απών, εξαφανισμένος, αλκοολικός, ή στη φυλακή. "Τέτοια παιδιά πληθαίνουν στη σύγχρονη κοινωνία. Γυρνούν άσκοπα στα πολύβοα αστικά κέντρα, πνίγονται στο συνωστισμό της μέρας και αφανίζονται στην ερημιά της νύχτας. Αποζητούν την ικανοποίηση στον κίνδυνο. Εκδηλώνουν το δυναμισμό τους με επιθετικότητα και πράξεις βίας, αγνοώντας όλους τους άλλους, αυτούς που ποτέ δεν θέλησαν να προσέξουν την ύπαρξή τους" σχολίασε η κ. Κοκκινάκη.
Μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι οργανωμένες κοινωνίες αντιμετώπιζαν την παραβατική συμπεριφορά των νέων με περιορισμό και σκληρά πειθαρχικά μέτρα. Η πείρα όμως έδειξε ότι οδηγούσε τους συναισθηματικά ανασφαλείς νέους σε εντονότερες αντιδράσεις. Από το 1945 η γαλλική νομοθεσία αντικατέστησε την έννοια του κολασμού με τις έννοιες της αναμόρφωσης, της αγωγής και της θεραπείας των ανηλίκων που παρουσίαζαν αντικοινωνική συμπεριφορά. Και με τη σκέψη αυτή δημιουργήθηκαν τα κέντρα της ημι-ελεύθερης διαβίωσης για τους ανήλικους.
"Στόχος αυτών των κέντρων ήταν να διαπιστώσουν και να κατανοήσουν τα αίτια της συμπεριφοράς των νέων και να βοηθήσουν για τη σωστή ανάπτυξή τους. Γιατροί ψυχολόγοι ειδικοί παιδαγωγοί, κοινωνικοί λειτουργοί, animateur, προσπαθούν να κατανοήσουν μια συμπεριφορά που η κοινωνία δεν αποδέχεται. Κατάφεραν να επιτύχουν πολλά περισσότερα από όσα έχουν πετύχει μέτρα πειθαρχίας και ηθικής μόνο αντιμετώπισης, όπως η εκκλησία" επεσήμανε στη συνέχεια.
Το παράδειγμα του Βιτρύ
Ένα αξιόλογο κέντρο ημι-ελεύθερης διαβίωσης ήταν και το οικογενειακό κέντρο νέων στο Βιτρύ. Λειτουργούσε από το 1950 στην καρδιά μιας εργατικής γειτονιάς, στην περιφέρεια του Παρισιού. Τα 30 παιδιά που ζούσαν εκεί, ήσαν αγόρια, κάτω των 17, με λίγες εξαιρέσεις.
Τη ζωή του κέντρου διέπουν δύο κυρίαρχες έννοιες: Η ελευθερία της έκφρασης και ο σεβασμός του ατόμου. Για να δούμε όμως ποια πρωτοποριακά μέσα εφάρμοζαν οι κοινωνικοί εργάτες του Βιτρύ:
Ελευθερία
Στις πόρτες των δωματίων και της εισόδου δεν υπήρχαν κλειδιά. Τα παιδιά παρακολουθούσαν κάποιο σχολείο και επικοινωνούσαν ελεύθερα με τον κόσμο εκτός του κέντρου. Στόχος ήταν να αναπτυχθεί η συνείδηση του παιδιού, για τη συμπεριφορά που ήταν παραδεκτή από το κοινωνικό περιβάλλον, με εσω-έλεγχο και όχι με επιβολή εξωτερικών κανόνων.
Εθελοντική συμμετοχή
Ύστερα από σειρά συναντήσεων με το διευθυντή, ο οποίος τους ενημέρωνε για το καταστατικό και τους όρους παραμονής στο κέντρο, τα παιδιά αποφάσιζαν αν θα ήθελαν να γίνουν μέλη του. Η εναλλακτική τους βέβαια, ήταν η φυλακή.
Ψυχοθεραπεία
Δεν έχει υποχρεωτικό χαρακτήρα, το παιδί προσέρχεται αυτοπροαίρετα. Ενθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση, για την αυθόρμητη έκφραση της βασανιστικής σκέψης.
Κοινωνιοθεραπεία - Συνδικαλιστικά δικαιώματα
Στόχος της η μύηση στις δημοκρατικές δομές για την αυτοδιοίκηση της ζωής εντός του κέντρου. Ένα συμβούλιο του κέντρου, αποτελείται από ενήλικες και εφήβους, με εκλεγμένα και ανακλητά μέλη.
Κοινωνιοδραματικό παιχνίδι
Εδώ τα παιδιά μαθαίνουν του κοινωνικούς ρόλους. Στο παιχνίδι συμμετέχουν παιδιά και παιδαγωγοί. Είναι μια συζήτηση σε ομάδα, για ένα προκαθορισμένο θέμα, το οποίο περιέχει πάντα μια σύγκρουση μεταξύ των συμμετεχόντων και ασκεί τα παιδιά στην έκφραση με τον προφορικό λόγο και το διάλογο. Το παρακολουθούν και ακροατές, οι οποίοι μπορούν να συμμετάσχουν στη συζήτηση που ακολουθεί.
Πολιτιστικές δραστηριότητες
Καλλιτεχνικές βραδιές με ζωγραφική, ποίηση, θεατρικές παραστάσεις, παραγωγή τραγουδιών,videoκαι κινηματογράφο κ.ά.
Φωτόδραμα
Πρωτοποριακή τεχνική, που αναπτύχθηκε με την εξέλιξη της φωτογραφίας. Βοηθάει τον έφηβο να υπερνικήσει τους φόβους για τη σωματική τους διάπλαση και να αποκτήσει αυτοπεποίθηση. Ιδιαίτερη σημασία έχει για άτομα που πάσχουν από δυσμορφοφοβία. Στοχεύει στον κοινωνικό χαρακτήρα της ομορφιάς.
Βιντεόδραμα
Το videoκαταγράφει μια σκηνή και την επαναλαμβάνει αυτούσια. Δίνει τη δυνατότητα να γνωρίσει το παιδί τις αντιδράσεις του. Μέσω της αυτοεξέτασης της συμπεριφοράς, μπορεί να αποφασίσει να αλλάξει τη συμπεριφορά του από δικές του παρατηρήσεις και από τις οδηγίες κάποιου άλλου, επιτρέποντας στο παιδί να κατακτήσει την ανεξαρτησία του.
Τελικά, απώτερος στόχος του κέντρου ήταν να καλλιεργήσει την αυτοεκτίμηση στα παιδιά, ώστε να αξιοποιήσουν και τις δυνατότητές τους. "Κάθε άνθρωπος, όταν βρεθεί σε ένα περιβάλλον που θα του το επιτρέπει
"Κάθε άνθρωπος θέλει βοήθεια και στήριγμα, ώστε να βρεθεί σε ένα περιβάλλον που θα του επιτρέψει να αναπτύξει τις ικανότητές του", υπογράμμισε καταλήγοντας η κ. Κοκκινάκη.
Που οδηγεί η ελευθερία;
Έρευνες που έγιναν από το επιστημονικό προσωπικό του κέντρου, για το έργο μιας 20ετίας περίπου, έδειξαν ότι το 80% των περιπτώσεων, επέδειξαν ικανοποιητική κοινωνική προσαρμογή, με λευκό ποινικό μητρώο. Το 10% υπέπεσε σε ακούσια παραπτώματα (όπως λιποταξία από το στρατό) και μόλις το 10% εξακολούθησε την αντικοινωνική συμπεριφορά του. Τα σχόλια δικά σας...
Στο προφίλ των θυμάτων τής κρίσης προστίθενται καθημερινά νέα χαρακτηριστικά.
Στο Σόλιχουλ, μια μικρή βρετανική πόλη, ο 40χρονος Ρίτσαρντ Γκριν, ιδιοκτήτης ενός μικρού ψιλικατζίδικου, αποφάσιζε πρόσφατα ότι λόγω της πτώσης των πωλήσεών του δεν θα επισκευάσει τα παράθυρά του. Το ίδιο έπραξαν και δεκάδες άλλες μικροεπιχειρήσεις τής περιοχής. Το αποτέλεσμα ήταν η εταιρεία Σέμιξ τού Στόκπορτ που κατασκευάζει κουφώματα στις οικοδομές, να δει τις παραγγελίες της να πέφτουν δραματικά, με συνέπεια οι 60 εργαζόμενοί της να βρεθούν στον δρόμο...
Ο πολλαπλασιασμός τέτοιων «μικρών» αλλά καθόλου ανώδυνων ιστοριών, συνιστούν το περιβάλλον τής κρίσης που έχει εγκατασταθεί πλέον σε όλα τα μήκη και τα πλάτη τού πλανήτη με ό,τι αυτό συνεπάγεται, κυρίως για τους πιο αδύναμους να την αντιμετωπίσουν.
Οι εργαζόμενοι της Σέμιξ, όπως και εκατομμύρια συνάδελφοί τους σε όλο τον κόσμο, βρίσκονται, λοιπόν, αντιμέτωποι με το φάσμα μιας πρωτόγνωρης φτώχειας. Σε ό,τι δε αφορά τους ευρωπαίους εργαζόμενους (κυρίως αυτοκινητοβιομηχανιών) που είτε μένουν χωρίς δουλειά είτε υφίστανται την τεχνική ανεργία, αυτοί υφίστανται τώρα τις συνέπειες των πολιτικών τής Μάργκαρετ Θάτσερ, της δεκαετίας τού 1980, που συνεπάγονταν περικοπή των πολιτικών πρόνοιας και κοινωνικής προστασίας. Πολιτικές στις οποίες είχαν συνυπογράψει και οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις τής δεκαετίας τού 1990, δίνοντάς τους συχνά τη χαριστική βολή... Έτσι, σήμερα, χώρες όπως η Σουηδία ή η Δανία, που κάποτε επαίρονταν για τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλισης, δεν είναι σε θέση να προστατέψουν τους εργαζομένους τους από το τσουνάμι τής κρίσης. Ενδεικτική της νέας φτώχειας που πλήττει και τις αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες είναι και η περίπτωση της Γερμανίας, όπου ελλείψει πόρων όλο και περισσότερες οικογένειες στέλνουν τα παιδιά τους σε... δημόσια συσσίτια! Στις 12.30 το μεσημέρι τρίχρονα και τετράχρονα αλλά και μαθητές Δημοτικού ώς και 15χρονες με τα μωρά τους στην αγκαλιά, μπαίνουν στις ουρές. Κάθε μεσημέρι στο προάστιο του Βερολίνου Χέλεσντορφ μοιράζονται δωρεάν 500 γεύματα -συνολικά το 2008 διατέθηκαν 200.000, 20% περισσότερα από το 2007. Και η τάση είναι αυξητική, σύμφωνα με τις οργανώσεις κοινωνικής αρωγής, όπως η Deutsche Tafel, καθώς όσο περισσότερα συσσίτια δημιουργούνται (Βερολίνο, Αμβούργο, Πότσδαμ, κ.α.), τόση περισσότερη ζήτηση υπάρχει. Πρόκειται για μια ακόμα συνέπεια των μεταρρυθμίσεων του νόμου Χερτζ IV (από το όνομα του πρώην Διευθυντή Προσωπικού της Βολκσβάγκεν, επί καγκελαρίας Σρέντερ το 1995), που μείωσαν τις οικογενειακές επιχορηγήσεις. Το πρόβλημα είναι το μέχρι πότε οι οργανώσεις αυτές θα μπορούν να προσφέρουν αυτή την υπηρεσία, καθώς οι επιχορηγήσεις τους δεν αρκούν...
Η περίπτωση του Σκιντ Ρόου
Κι αν τέτοιου είδους αποκαλυπτικές καταστάσεις της νέας φτώχειας που σοβεί λόγω της καλπάζουσας οικονο΅ικής κρίσης παρατηρούνται σε χώρες όπως η Γερμανία, που κάποτε επαίρονταν για τα δίκτυα κοινωνικής τους ασφάλειας, τότε μπορεί κανείς να φανταστεί σε τι τούνελ έχουν εισέλθει οι ΗΠΑ, που δεν φημίζονται για τα συστήματα κοινωνικής τους πρόνοιας... Μια υγρή και κρύα αποθήκη στο Σκιντ Ρόου, όπως ονομάζεται ένα προάστιο στο Central City East στο κέντρο τού Λος Άντζελες, έχει αλλάξει χρήση τους τελευταίους μήνες, καθώς έχει γίνει ο χώρος όπου εκατοντάδες νεοάστεγοι έρχονται να εναποθέσουν τα υπάρχοντά τους, μετά από τις εξώσεις από τα σπίτια τους. Μέχρι πρότινος, οι δημοτικές αρχές που διαχειρίζονται τον χώρο γνώριζαν τους χρήστες των κατ' ευφημισμόν «κοντέινερ»: επρόκειτο για ναρκομανείς, αλκοολικούς, καθυστερημένους. Εδώ και λίγο καιρό ο πληθυσμός αυτός του Σκιντ Ρόου έχει αλλάξει ριζικά: έχουν προστεθεί, σε μεγάλο αριθμό, εργάτες, διπλωματούχοι υπάλληλοι, μερικοί από τους οποίους έχουν ακόμη και τις ντιπλομά τσάντες τους. Οι υπάλληλοι του χώρου, μάλιστα, είδαν με έκπληξη μια μέρα να φθάνει και ένας άνδρας, ο οποίος, θεωρώντας ότι διανύει μια παροδική αναποδιά, κρατούσε στα χέρια του ένα ζευγάρι ολοκαίνουργια παπούτσια του... γκολφ. Πλέον η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που προσέρχονται στο Σκιντ Ρόου είναι μητέρες με τα παιδιά τους. Οι άστεγοι μπορούν να αφήσουν ρουχισμό και άλλα στοιχειώδη, αλλά ακόμη και πιο αναπάντεχα αντικείμενα -ένας άνδρας άφησε εκεί την προσωπική του βιβλιοθήκη... Η λειτουργία τής αποθήκης είναι ζωτικής σημασίας γιατί οι άστεγοι δεν μπορούν να κουβαλάνε παντού τα υπάρχοντά τους -τους παρέχει μια σοβαρή διευκόλυνση. Ο αριθμός τους αυξάνεται καθημερινά, και αυτό προβληματίζει τις τοπικές αρχές καθώς έχουν αρχίσει πλέον να συρρέουν και εγκληματικά στοιχεία. Και το Σκιντ Ρόου κάθε άλλο παρά μεμονωμένο φαινόμενο είναι.
Βραδυφλεγής βόμβα
Κι αν στις ΗΠΑ η κάθοδος στα Τάρταρα της ανεργίας είναι πρωτόγνωρη για χιλιάδες εργαζόμενους (μόλις σε μια εβδομάδα ο αριθμός τους αυξήθηκε κατά 650.000!), στην Κίνα οι χαμένοι τής κρίσης είναι οι «μινγκόνγκ», οι εργάτες-αγρότες που δεν βρίσκουν πλέον δουλειά στις πόλεις και επιστρέφουν με άδεια χέρια στα χωριά τους. Σε 20 εκατομμύρια υπολογίζονται φέτος αυτοί οι νεόπτωχοι, οι οποίοι δεν θα γνωρίσουν τις χαρές τής ζωής τής υπαίθρου αλλά τη μιζέρια της, ενώ σε 60 με 70 εκατ. υπολογίζονται εκείνοι που εξαρτώνται οικονομικά από τους «μινγκόνγκ»: πρόκειται για μια εν δυνάμει βραδυφλεγή βόμβα κοινωνικών αναταραχών για το Πεκίνο.
Στη γειτονική Ιαπωνία, όπου και ο κολοσσός τής Τογιότα αποκάλυψε πρόσφατα τις τεράστιες δυσκολίες του, κυριολεκτικά πεταμένοι στο δρόμο βρίσκονται οι απολυμένοι εργαζόμενοι που δεν απολαμβάνουν κοινωνικής προστασίας και βρίσκονται χωρίς μισθό και στέγη (που τους παρείχε η επιχείρηση). Αυτοί ακριβώς οι εργαζόμενοι που βρίσκονται στο έλεος της κρίσης υπολογίζονται στο 35% των 55 εκατ. εργαζομένων της Ιαπωνίας.
Και ενώ όλα αυτά πλήττουν τους εργαζόμενους στις αναπτυγμένες ή υπό ανάδυση οικονομίες, η κατάσταση είναι από τραγική ώς καταστροφική στην αφρικανική ήπειρο, και ιδιαίτερα στην ούτως ή άλλως φτωχή υποσαχάρειο Αφρική. Παγκόσμια Τράπεζα και Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κρούουν διαρκώς τον κώδωνα του κινδύνου για τις χώρες τής περιοχής -άλλο τώρα αν οι «συνταγές» τους στις περισσότερες των περιπτώσεων επιδείνωσαν τις καταστάσεις. Το ΔΝΤ αναζητά επειγόντως 25 δισ. δολάρια (τα μισά από όσα καταχράστηκε ο Μέιντοφ στις ΗΠΑ) για να μην πληρώσει η Αφρική τα σπασμένα τού γεγονότος ότι για πρώτη φορά η παγκόσμια ανάπτυξη θα είναι αρνητική. Στις χώρες αυτές η φτώχεια πλήττει συνδυαστικά τις πιο αδύναμες ομάδες -γυναίκες, αστέγους, άνεργους, ασθενείς τού AIDS- σε περιβάλλον πλήρους απουσίας κάθε είδους κοινωνικής πρόνοιας. Πρόκειται ίσως για τα μεγαλύτερα θύματα της κρίσης που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού στη χώρα μας κατέχει εισοδήματα εξαπλάσια του πτωχότερου 20%. Τα στοιχεία αυτά είναι επίσημα, επιβεβαιώνονται άλλωστε και διά γυμνού οφθαλμού γύρω μας. Αποτελούν απόδειξη του χάσματος των κοινωνικών ανισοτήτων που συνεχώς μεγαλώνει στη χώρα μας.
Αυτή η ψαλίδα είναι η μεγαλύτερη στην Ε.Ε., όπου η σχέση εισοδήματος μεταξύ πλουσιότερων και πτωχότερων είναι 4,2 προς 1. Η Ελλάδα λοιπόν δεν αποκλίνει από τον μέσο όρο της Ε.Ε. μόνο ως προς τα ονομαστικά κριτήρια του Μάαστριχτ, ως προς τα ελλείμματα, το δημόσιο χρέος και τον πληθωρισμό, αλλά και ως προς τα ουσιαστικά κριτήρια από τα οποία προκύπτει η πραγματική σύγκλιση ή απόκλιση. Με άλλα λόγια η ελληνική κοινωνία σφραγίζεται από τεράστιο κοινωνικό έλλειμμα, που σε συνθήκες οικονομικής κρίσης θα επιδεινωθεί, καθώς είναι αδύναμες οι δομές του κοινωνικού κράτους.
Η πραγματική ανισότητα είναι μεγαλύτερη, καθώς η στατιστική δεν υπολογίζει εκτεταμένες πληθυσμιακές κατηγορίες ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας όπως είναι οι Ρομά, οι άστεγοι, οι φυλακισμένοι, οι στρατευμένοι νέοι και όσοι ζουν σε ιδρύματα. Στους δείκτες κινδύνου της φτώχειας, όσοι εργάζονται με μερική απασχόληση ζουν σε συνθήκες διπλάσιου κινδύνου από τους εργαζόμενους που ζουν με πλήρη απασχόληση. Να σημειώσουμε ότι σε συνθήκες κρίσης αυξάνεται η πίεση για μετατροπή της πλήρους σε μερική απασχόληση και συνεπώς και οι παρεπόμενοι κίνδυνοι.
Ανάμεσα στις δύο ακραίες καταστάσεις της εισοδηματικής διαβάθμισης υπάρχει το πέλαγος των μικρομεσαίων εισοδημάτων, που κι αυτά σε συνθήκες κρίσης περιορίζονται, ορισμένα μάλιστα, εξαιτίας της εργασιακής ανασφάλειας και των απολύσεων, μεταπίπτουν στην κλίμακα των μη προνομιούχων.
Η κατοχύρωση του ελάχιστου εγγυημένου κοινωνικού εισοδήματος, πρόταση που έχει θέσει με ένταση ο ΣΥΡΙΖΑ και στα λόγια έχει γίνει αποδεκτή από τα άλλα πολιτικά κόμματα, αποτελεί ελάχιστη προϋπόθεση για τη στήριξη των φτωχών εισοδημάτων.
Οι πολιτικές αναδιανομής, στηριζόμενες σε μια δίκαιη-δημοκρατική φορολογική μεταρρύθμιση και στην πάταξη της κοινωνικά προκλητικής φοροδιαφυγής, αναδεικνύονται ως οικονομική-κοινωνική προτεραιότητα, της οποίας η ικανοποίηση όμως προϋποθέτει να ηττηθούν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, οι οποίες, συνδυαζόμενες με την ελληνική ιδιομορφία, παράγουν και συντηρούν τα μεγαλύτερα στην Ε.Ε. κοινωνικά χάσματα.
Ούτε παραγγελία να είχε κάνει η Κάκη στο πρόσφατο ταξίδι της στο Βιετνάμ τη φωτογραφία αυτή. Σε ένα ενσταντανέ συμπυκνώνεται ίσως ολόκληρη η σύγχρονη πραγματικότητα στη χώρα αυτή της Άπω Ανατολής. Το σφυροδρέπανο φυσικά δεσπόζει στην κάπως εκμοντερνισμένη βιετναμική εκδοχή του σοσιαλιστικού ρεαλισμού της αφίσας.
Το Κ.Κ., άλλωστε, Βιετνάμ είναι πάντα κυρίαρχο στην χώρα, παρά τα ανοίγματα της οικονομίας της προς τον καπιταλισμό, κατά το κινέζικο πρότυπο. Η μητέρα στο ποδήλατο - μαζί με τα μηχανάκια, τα πιο διαδεδομένα μέσα στη χώρα - με τη μικρή πίσω μόλις να διακρίνεται και οπωσδήποτε μάσκα στο πρόσωπο, αφού, παρά τον εξωτισμό που δηλώνουν οι φοίνικες, η ατμόσφαιρα στην Πνομ Πενχ δεν είναι και η καθαρότερη του κόσμου. Το αντίθετο μάλλον.
Ένα μαύρο τζόκεϊ με το κόκκινο αστέρι των βιέτ - μινχ - και όχι βιέτ - κογκ που μόνο οι Αμερικάνοι τους έλεγαν - δώρο απ' το φετινό της μακρινό ταξίδι, συντροφεύει τις συζητήσεις μας γι' αυτή την παράξενη, εξωτική αλλά με τόσο φορτίο ισχυρής συναισθηματικής σχέσης χώρας.
Στήνουμε έτσι ένα μικρό άτυπο φροντιστήριο για το τι είναι το Βιετνάμ για εμάς. Είναι η μοναδική χώρα της Άπω Ανατολής, που χρησιμοποιεί, εδώ και κάποιους αιώνες μάλιστα, λατινικό αλφάβητο και όχι ιδεογράμματα. Μαθαίνουμε ότι αυτό είναι μεν απόρροια της γαλλικής κατοχής, αλλά με ισχυρές ρίζες στην κοινωνία, που η αντίθεσή της με την κινέζικη επιρροή ήταν πάντα έντονη.
Το Βιετνάμ βέβαια έχει ταυτιστεί παγκόσμια με την Αριστερά του αντιϊμπεριαλισμού του '60 και του '70. Με την θρυλική φιγούρα του Χο Τσι Μινχ, του ηγέτη ενός μικρού λαού, που τελικά κέρδισε την υπερδύναμη, παρά τα πολεμικά εγκλήματα που διέπραξε η στρατιωτική μηχανή των ΗΠΑ.
Κατά μία τραγική ειρωνεία είναι η άλλη μεγάλη βιομηχανία της ίδιας της υπερδύναμης, το σινεμά και το Χόλιγουντ, εκείνα που φώτισαν με τον πιο αποκαλυπτικό τρόπο αυτήν την ιστορία. «Αποκάλυψη τώρα», «Ελαφοκυνηγός», «Platoon», ακόμη και το «Καλημέρα Βιετνάμ», το κάθε ένα έργο, όπως και άλλα, βοήθησαν στη δημιουργία του θρύλου.
Στα καθ' ημάς το γνωστό τραγούδι του Σαββόπουλου από τα μέσα της δεκαετίας του '60 περίπου δεν έπαιξε μικρότερο ρόλο στην κατεύθυνση αυτή. Μόνο που, όπως λέει η ταξιδιώτισσά μας και πιστοποιούν οι εκατοντάδες φωτογραφίες που έχει φέρει, έχει τόσο πολύ ρύζι, τόσο νερό και τόσους ορυζώνες, που τελικά είναι ...; αδύνατον να πυρπόλησαν το ρύζι.
Η σφαγή στο Μάι - Λάι μπορεί να θεωρείται από τα ειδεχθέστερα εγκλήματα πολέμου, από την άλλη οι εικόνες των boat men, των ανθρώπων που με βάρκες εγκατέλειπαν το Νότιο Βιετνάμ, καθώς οι βιέτ - μινχ κέρδιζαν τον πόλεμο, έκαναν τον γύρο του κόσμου δίνοντας ένα προπαγανδιστικό εργαλείο και στην άλλη πλευρά, αλλά η ζωή ήταν τελικά εκείνη που κέρδισε.
Σήμερα, με πληθυσμό περίπου 85 εκατομμύρια, η Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Βιετνάμ είναι από τα πιο πυκνοκατοικημένα κράτη στη Νοτιοανατολική Ασία. Οι δείκτες κάνουν λόγο για εξαιρετική οικονομική ανάπτυξη, αλλά αυτή μάλλον δεν φαίνεται να διαχέεται στον πληθυσμό.
Η Κάκη αισθάνεται ευτυχής που δεν γεννήθηκε σε μια χώρα αυτής της γωνιάς της γης, για να δουλεύει, έναντι λίγων dong, σε κάποιο από τα εργοστάσια που, εκτός από την ρύπανση της ατμόσφαιρας, φροντίζουν και για τη στατιστική ευημερία. Με μια ισοτιμία, κατά την οποία ένα ευρώ αντιστοιχεί περίπου σε 25.500 dong, που είναι το επίσημο τοπικό νόμισμα, αντιλαμβάνεται κανείς γιατί ένας μεσαίος Ευρωπαίος τουρίστας αισθάνεται πάμπλουτος εκεί.
Από την άλλη, όμως, και σε πείσμα της άθλιας παράδοσης που χαρακτηρίζει τις χώρες της ευρύτερης περιοχής, ακριβώς λόγω της ένδειας, στο Βιετνάμ ο επισκέπτης δεν βλέπει τις διαδεδομένες εικόνες εξαθλίωσης και πορνείας. Δεν είναι προορισμός σεξοτουρισμού, όπως κάποιες γειτονικές χώρες. Υπάρχει φτώχεια, αλλά και αξιοπρέπεια. Δεν υπάρχει πολύς τουρισμός και έτσι οι κάτοικοι αντιμετωπίζουν κάπως σαν περίεργα όντα τους λευκούς Ευρωπαίους, ιδίως αν έχουν ανοιχτόχρωμα μάτια. Άλλωστε το ίδιο το Βιετνάμ είναι ένας περίεργος μακρινός προορισμός. Με κατοίκους, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, γεννημένους μετά την αποχώρηση των Αμερικανών και την ένωση της χώρας, που, αν αναπνέουν πίσω από μάσκες στα μεγάλα μολυσμένα αστικά κέντρα, οπωσδήποτε πλέον δεν «αναπνέουν με καλάμι».
